RTĘĆ
Naturalnym źródłem rtęci w przyrodzie są niektóre minerały i wybuchy wulkanów; występuje także w węglu i ropie naftowej.
Główną jednak przyczyną zanieczyszczenia środowiska, w tym wód powierzchniowych i pitnych, są: przemysł chemiczny i elektrotechniczny, produkcja przyrządów pomiarowych, środków leczniczych i środków ochrony roślin z grupy fungicydów, a także katalizatory. Kolejnym źródłem zanieczyszczeń rtęcią są procesy spalania węgla, olejów pędnych, produkcja cementu oraz ścieki przemysłowe.
Większość specjalistów z dziedziny nauk o środowisku jest przekonana o tym, że 85% nowotworów u człowieka spowodowanych jest stałym stykaniem się z substancjami zawartymi w wodzie i w powietrzu. Uważa się również, że w przypadku substancji rakotwórczych każde ich stężenie, nawet minimalne, jest szkodliwe.
Rtęć w wodach powierzchniowych i wodzie pitnej jest bardzo niepożądana z uwagi na jej dużą toksyczność (jest zaliczana do tzw. metali śmierci) i zdolność kumulowania się
w kolejnych ogniwach biologicznego łańcucha pokarmowego.
Zbyteczne i toksyczne pierwiastki oraz związki chemiczne, których organizm człowieka nie potrafi wydalić, są kumulowane w różnych jego miejscach.
Rtęć i wszystkie jej związki w środowisku wodnym w wyniku reakcji biochemicznych ulegają przemianom, w wyniku których powstaje metylortęć, najbardziej toksyczne
i groźne dla organizmu połączenie chemiczne rtęci.
Rtęć i jej związki są silnymi truciznami komórkowymi, a skutki działania na organizm są nieodwracalne. Jej stężenie w organizmie człowieka narasta w kolejności: mózg – krew – wątroba – nerki;
a) najbardziej narażone na toksyczne działanie są mózg i układ nerwowy człowieka. Rtęć uszkadza tkankę mózgową i powoduje objawy chorobowe układu nerwowego: drżenie zaczynające się od dłoni, drgawki powiek, warg, języka, a w cięższych przypadkach całego ciała, co powoduje brak koordynacji ruchów. Może powodować zakłócenia lub utratę słuchu i wzroku oraz silne zaburzenia innych zmysłów (np. zmysłu czucia);
b) kolejnymi organami bardzo narażonymi na toksyczne działanie są: wątroba, w której występują zmiany chorobowe i bóle, oraz nerki, gdzie stwierdza się uszkodzenie cewek nerkowych, co jest przyczyną białkomoczu, cukromoczu, a także mocznicy;
c) organiczne związki rtęci wnikają do ustroju przez skórę, przewód pokarmowy (żywność, woda pitna) i oddechowy (powietrze zanieczyszczone rtęcią). Wnikając przez skórę, mogą powodować jej silne podrażnienie i być przyczyną ostrego zapalenia oraz zmiany wrażliwości skóry, niekiedy wysypki (podobnej do szkarlatyny) oraz wypadania włosów;
d) rtęć powoduje uszkodzenie mięśnia sercowego;
Zbyteczne i toksyczne pierwiastki oraz związki chemiczne, których organizm człowieka nie potrafi wydalić, są kumulowane w różnych jego miejscach.
e) zatrucia rtęcią u kobiet wywołują poronienia i mają wpływ na życie płodowe dziecka. Rtęć nawet w minimalnych ilościach powoduje zmiany, które uwidaczniają się
w późniejszym okresie, m.in. jako upośledzenie umysłowe, trudności w nauce, zaburzenia wzroku i słuchu, a także upośledzenie rozwoju fizycznego;
f) długotrwałe narażenie organizmu na minimalne nawet dawki rtęci (zatrucie chroniczne) może wywołać chorobę zwaną rtęcicą, charakteryzującą się zmianami
w jamie ustnej: występuje ciemna obwódka na zębach i dziąsłach, pochodząca od siarczku rtęci HgS, oraz często ropienie.
Z uwagi na bardzo dużą toksyczność rtęci i jej obecność w żywności, powietrzu oraz znaczących ilości w wodzie należy zrobić wszystko, aby ograniczyć jej przedostawanie się do organizmu człowieka. Niezbędne jest zatem normowanie jej zawartości w środkach spożywczych, a także w wodach powierzchniowych i pitnych.
Należy sobie jednak zdawać sprawę z tego, że nawet najmniejsze ilości – poniżej dopuszczalnych wartości – mogą wywołać zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu ludzkiego.
Zdrowie i życie człowieka zależy w dużej mierze od rodzaju i jakości wody, którą na co dzień pije.
prof. Julian Aleksandrowicz
Choroby:
kumulacja w organizmie, uszkodzenia tkanki mózgowej, zaburzenia psychiczne,
zmiany chorobowe układu nerwowego:
– drgawki,
– brak koordynacji ruchów,
– zaburzenia zmysłu czucia,
– zaburzenia lub utrata wzroku i słuchu,
uszkodzenie i bolesność wątroby, uszkodzenie nerek:
– białkomocz,
– cukromocz,
– mocznica,
uszkodzenie mięśnia sercowego,
poronienia, toksyczne działanie na płód, widoczne po urodzeniu:
– zaburzenia rozwoju fizycznego,
– upośledzenie umysłowe dziecka,
– zaburzenia wzroku i słuchu,
– zatrucie chroniczne,
rtęcica, uszkodzenia skóry:
– silne podrażnienia,
– ostre zapalenie,
– zmiany wrażliwości,
– wysypka,
– wypadanie włosów.
Urządzenia usuwające rtęć z wody:
