WWA – WIELOPIERŚCIENIOWE WĘGLOWODORY AROMATYCZNE
Do substancji stanowiących bardzo poważne zagrożenie dla zdrowia należą wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) o działaniu rakotwórczym.
Wśród około 800 dotąd znanych substancji rakotwórczych, WWA stanowią największą grupę – ponad 200 związków. Dotychczas w wodach powierzchniowych wykryto ponad 100 różnych związków należących do WWA.
Można przykładowo wymienić:
bezo(a)piren, naftalen, antracen, fluoranten, koronen, piren oraz ich pochodne. WWA powstają
w procesie niepełnego spalania substancji organicznych, czyli w procesie pirolitycznym, oraz
w sposób naturalny w przyrodzie. Na drodze przemian biochemicznych stwierdzono tworzenie się ich w bakteriach i roślinach.
W wodzie rozpuszcza się łatwo i szybko ponad 2500 różnych związków chemicznych i aż 97% z nich nie potrafimy wyczuć żadnym z ludzkich zmysłów.
Źródłem WWA w środowisku jest przede wszystkim przemysł petrochemiczny, koksowniczy
i motoryzacyjny, a także ciepłownie, elektrociepłownie, urządzenia ogrzewcze
w gospodarstwach domowych oraz gazy spalinowe z samochodów i samolotów.
Znajdujące się w wodach powierzchniowych pochodzą przede wszystkim ze ścieków przemysłowych i komunalnych. Do rzek, jezior i wód gruntowych, a nawet głębinowych WWA przenikają jako zanieczyszczenia wypłukiwane przez opady atmosferyczne z powietrza
i ścieranych nawierzchni asfaltowych.
Do ustalenia stopnia skażenia środowiska (gleby, powietrza, wody, produktów spożywczych) przez WWA oraz oceny zagrożenia rakotwórczością nie wystarczy zidentyfikowanie
i oznaczenie jedynie benzol(a)pirenu lub kilku innych związków z tej grupy. Zachodzić może bowiem zjawisko synergizmu, tzn. potęgowania toksycznej czynności przez inne związki rakotwórcze, lub antagonizmu – działania hamującego lub obniżającego rakotwórczość przez związki nierakotwórcze. Można rozpatrywać to na przykładzie wzajemnego wpływu WWA, pestycydów i metali, które należą do substancji powszechnego oddziaływania (w większości zaliczane są do kancerogenów), a także detergentów – ułatwiających wnikanie trucizn do organizmu.
WWA wykazują zdolność do kumulacji w organizmie i dlatego narażenie na najmniejsze nawet dawki może stać się przyczyną zachorowania. Aktywność kancerogenna (silniejsze lub słabsze działanie) zależy przede wszystkim od ich budowy chemicznej. WWA przedostają się do organizmu zarówno z pożywieniem
i wodą pitną jak i z powietrzem. W zależności od drogi wprowadzenia mogą występować nowotwory całego układu pokarmowego, a najczęściej żołądka; przy wchłanianiu z wdychanym powietrzem – rak płuc. Związki te działają także na skórę
i przez skórę, a wnikając do organizmu tą drogą powodują zmiany chorobowe.
W przypadku działania na skórę występuje zaczerwienienie, egzemy, zmiany wskazujące na skłonność do rakowacenia i liczne przypadki raka.
W wodzie pitnej poddanej chlorowaniu powstają chloropochodne WWA,
np. z benzo(a)pirenu tworzy się wiele chloropochodnych, m.in. chlorobenzenom(a)piren. Nie można jednak stwierdzić, że powstające w wodzie nowe związki nie okażą się w takim samym stopniu lub może bardziej szkodliwe dla organizmu niż związki wyjściowe.
Powoduje choroby:
kumulacja w organizmie,
działanie kancerogenne:
– przewód pokarmowy (szczególnie żołądek),
– płuca,
działanie mutagenne,
szkodzenia skóry:
– zaczerwienienie,
– egzemy,
– rakowacenie,
– nowotwory skóry.
Urządzenia usuwające wwa z wody:
